Koślawość kolan i stóp u dzieci stanowi częsty problem, który, jeśli nie zostanie odpowiednio zdiagnozowany i leczony, może wpływać na prawidłowy rozwój układu ruchu. Właściwa ocena i wdrożenie terapii są kluczowe, aby zapewnić młodemu organizmowi optymalne warunki do wzrostu oraz uniknąć powikłań w dorosłym życiu.
Wprowadzenie do zagadnienia koślawości
Ukształtowanie osi kończyn dolnych u dzieci zmienia się naturalnie w pierwszych latach życia. W okresie niemowlęcym często występuje koślawość kolan, która zazwyczaj zmniejsza się wraz z intensywnym rozwojem kośćca i mięśni. Po około 2–3 roku życia dochodzi do korekcji osi, a prawidłową osią uznaje się niewielkie odchylenie mieszczące się w granicach normy anatomicznej. Jednak u niektórych maluchów nie obserwuje się samoregulacji, co wymaga interwencji specjalistów.
W ortopedii dziecięcej kluczowa jest wczesna diagnostyka zaburzeń, dlatego okres przedszkolny to właściwy moment na wnikliwą ocenę. Współpraca pediatry, ortopedia oraz fizjoterapeuty umożliwia wdrożenie kompleksowego planu leczenia.
Przyczyny i rozpoznanie
Naturalne etapy rozwoju osi kończyn
Koślawość i szpotawość kolan to dwie formy odchylenia od osi:
- Genu valgum (koślawość) – kolana skierowane ku środkowi, stopy rozstawione.
- Genu varum (szpotawość) – kolana odstające na zewnątrz.
Wczesne dzieciństwo cechuje się częstą koślawością, jednak po 4. roku życia sytuacja powinna się stabilizować.
Czynniki ryzyka i patologie współtowarzyszące
Do głównych przyczyn zalicza się:
- czynniki genetyczne,
- niedobory witaminy D prowadzące do krzywicy,
- wady wrodzone układu kostnego,
- nieprawidłowa budowa stóp, jak płaskostopie czy stopa płasko-koślawa.
W przypadku zaburzeń biomechaniki stóp często dochodzi do kompensacji w obrębie kolan, co potęguje deformacje osi.
Metody leczenia koślawości kolan i stóp
Dobór terapii uzależniony jest od stopnia deformacji, wieku dziecka oraz przyczyn zaburzenia. Istotne są następujące komponenty leczenia:
Fizjoterapia i ćwiczenia
- indywidualny program wzmacniania mięśni przyśrodkowych uda i mięśni łydki,
- stabilizacja obręczy biodrowej i pracy miednicy,
- ćwiczenia propriocepcji poprawiające koordynację ruchową.
Regularna rehabilitacja przyczynia się do korekcji położenia osi i zmniejszenia obciążenia stawów.
Ortopedyczne środki wspomagające
W leczeniu wykorzystuje się:
- szyny korygujące noszone w nocy,
- wkładki korygujące do butów,
- specjalistyczne ortezy i stabilizatory stawu kolanowego.
Prawidłowo dobrane obuwie i wkładki mają za zadanie wspierać stabilizacja płaszczyzny stóp i kolan.
Leczenie operacyjne
W przypadkach zaawansowanych deformacji lub gdy terapia zachowawcza nie przynosi efektów, rozważa się interwencję chirurgiczną. Zabiegi mogą obejmować korekcję osteotomiczną kości udowej lub piszczelowej oraz modelowanie budowy stopy.
Rola ortopedów i specjalistów
Ortopeda dziecięcy oceniaj multifaktorowo: rozwój kości, stan mięśni, chód oraz ewentualne współistniejące schorzenia. Kluczowe zadania specjalisty to:
- przeprowadzenie diagnostyka obrazowej (RTG, USG stawów),
- analiza fotogrametryczna stóp i chodu,
- konsultacja z dietetykiem w celu wykluczenia niedoborów składników odżywczych.
Wieloetapowa opieka z udziałem fizjoterapeuty i ortopedy pozwala na monitorowanie efektów i modyfikację terapii.
Profilaktyka wad postawy
Zapobieganie rozwojowi koślawości kolan i stóp obejmuje:
- promowanie aktywności ruchowej, zwłaszcza spacerów boso po naturalnym podłożu,
- kontrolę masy ciała, ponieważ nadwaga zwiększa obciążenie stawów,
- systematyczne badania ortopedyczne w okresie intensywnego wzrostu,
- edukację rodziców w zakresie ergonomii codziennych zajęć oraz doboru właściwego sprzętu sportowego.
Wczesne rozpoznanie i podjęcie leczenia znacząco zwiększają szanse na korekcję deformacji bez konieczności operacji. Dzięki współpracy pomiędzy ortopedami, fizjoterapeutami i rodziną możliwe jest osiągnięcie trwałych efektów oraz zapewnienie dziecku komfortu i prawidłowego rozwoju układu ruchu.
