Zdrowie biegaczy w dużej mierze zależy od właściwej pracy stawu kolanowego. Każdy krok generuje obciążenia, które mogą prowadzić do poważnych kontuzji. Warto przyjrzeć się, jak specjaliści z dziedziny ortopedii diagnozują i leczą urazy kolan u osób uprawiających bieganie.

Główne mechanizmy uszkodzeń kolan

Podczas biegu staw kolanowy narażony jest na obciążenia rzędu trzykrotności masy ciała. Urazy mogą wynikać z przeciążeń dynamicznych, zaburzeń biomechaniki oraz nieprawidłowej techniki. Najczęstsze uszkodzenia to:

• Uszkodzenia łąkotek – często spowodowane nagłym skrętem lub przemieszczeniem piszczeli względem kości udowej.
• Rwanie więzadeł, zwłaszcza więzadła krzyżowego przedniego (ACL) – wynik gwałtownego zatrzymania lub rotacji kolana.
• Zespół bólowy rzepkowo-udowy (PFPS) – ból przedniej części kolana podczas zginania i prostowania stawu.
• Zapalenie pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS) – ból zewnętrznej strony kolana wywołany nadmiernym tarciem pasma pasmowo-biodrowego.

Do czynników predysponujących należą nieprawidłowa technika biegu, źle dobrane obuwie, nierówna nawierzchnia oraz brak odpowiedniego rozbiegu i rozgrzewki. Ważne są również wady postawy, takie jak koślawość kolan czy nierównomierna długość kończyn.

Diagnostyka i rola ortopedy

Wczesna i trafna diagnostyka to klucz do skutecznego leczenia. Ortopeda rozpoczyna od wywiadu i badania przedmiotowego, oceniając zakres ruchu, stabilność i bolesność stawu. Następnie zleca badania obrazowe:

• Rentgenogramy – pozwalają wykluczyć złamania i zmiany zwyrodnieniowe.
• Ultrasonografia – przydatna przy ocenie struktur miękkotkankowych, np. łąkotek czy ścięgien.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – najbardziej czuła metoda do wykrywania uszkodzeń więzadeł i łąkotek.
• Artroskopia diagnostyczna – minimalnie inwazyjna, umożliwia dokładną ocenę wnętrza stawu kolanowego.

Specjalista może skonsultować pacjenta z fizjoterapeutą w celu oceny prawidłowego wzorca ruchowego. Współpraca ortopedy i fizjoterapeuty przyspiesza powrót do pełnej sprawności.

Metody leczenia urazów kolan

Leczenie zachowawcze

• Odpoczynek i modyfikacja aktywności – unikanie obciążeń, które nasilają objawy.
• Farmakoterapia – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) oraz leki przeciwbólowe.
• Stosowanie ortez i stabilizatorów kolana – poprawa stabilności i odciążenie uszkodzonych struktur.
• Fizjoterapia – kluczowa forma terapii obejmująca ćwiczenia izometryczne, wzmacniające mięśnie czworogłowe uda i kulszowo-goleniowe.
• Metody fizykoterapeutyczne – krioterapia, ultradźwięki, laseroterapia i elektrostymulacja.
• Iniekcje dostawowe – kwas hialuronowy lub osocze bogatopłytkowe (PRP) wspierają regenerację tkanek.

Interwencja chirurgiczna

Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub uszkodzenie jest rozległe, ortopeda proponuje operację. Najczęściej wykonywane zabiegi to:

• Artroskopia kolana – usunięcie lub zszycie uszkodzonej łąkotki, oczyszczenie stawu.
• Rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL) – zastąpienie zerwanego więzadła przeszczepem własnym lub allogenicznym.
• Osteotomia korekcyjna – zmiana osi kończyny w celu wyrównania przeciążeń wewnętrznej i zewnętrznej komory stawu.
• Endoprotezoplastyka – wymiana stawu kolanowego na sztuczny w zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych.

Wybór techniki operacyjnej zależy od wieku pacjenta, stopnia aktywności fizycznej oraz rodzaju uszkodzenia. Nowoczesne metody minimalnie inwazyjne skracają pobyt w szpitalu i przyspieszają rehabilitację.

Rehabilitacja i profilaktyka

Stopniowy powrót do treningów wymaga ścisłego planu rehabilitacji. Proces dzieli się na etapy:

• Faza ochronna (0–2 tygodnie) – kontrola bólu i obrzęku, delikatne ćwiczenia izometryczne.
• Faza przywracania zakresu ruchu (2–6 tygodni) – aktywne i wspomagane ćwiczenia zginania i prostowania kolana.
• Faza wzmacniania (6–12 tygodni) – ćwiczenia oporowe, stabilizacyjne, balansowe oraz propriocepcja.
• Faza powrotu do sportu (>12 tygodni) – trening funkcjonalny, bieżnia, trening plyometryczny i analiza techniki biegu.

Profilaktyka opiera się na:

• Regularnym wzmacnianiu mięśni krocza i stabilizatorów bioder.
• Ćwiczeniach proprioceptywnych poprawiających równowagę i kontrolę ruchu.
• Stopniowym zwiększaniu obciążeń treningowych, unikając gwałtownych skoków intensywności.
• Korzystaniu z odpowiedniego obuwia dostosowanego do rodzaju stopy i nawierzchni.
• Systematycznej ocenie biomechaniki kroku i wprowadzeniu ewentualnych korekt.

Kluczową rolę odgrywa także edukacja biegaczy w zakresie rozgrzewki, rozciągania i samokontroli stawu kolanowego. Wczesne reagowanie na ból i zgłaszanie się do ortopedy pozwala uniknąć przewlekłych zmian i szybszego powrotu do aktywności.